Εναλλακτικές θεραπείες: Πόσοι τις εμπιστεύονται και πώς τις χρησιμοποιούμε με ασφάλεια

Εναλλακτικές Θεραπείες και Ολιστική Ιατρική

Εναλλακτικές θεραπείες: Πόσοι τις εμπιστεύονται και πώς τις χρησιμοποιούμε με ασφάλεια

Έξι στους 10 παγκοσμίως, 3 με 4 στους 10 στο Δυτικό κόσμο, και το νούμερο αυξάνεται όσο περνούν τα χρόνια. Οι παραδοσιακές, συμπληρωματικές και εναλλακτικές πρακτικές δεν βρίσκονται πια στο περιθώριο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, στη μεγάλη πλειονότητα των κρατών-μελών του, το 40% έως 90% του πληθυσμού χρησιμοποιεί σήμερα παραδοσιακή ιατρική. Στις ΗΠΑ, η χρήση τους σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε είκοσι χρόνια. Στην Αυστραλία αφορά σχεδόν δύο στους τρεις ενήλικες.

Σύμφωνα με όσα δείχνουν τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν είναι μόνο η πολύ απλή σκέψη πως, για την υγεία μας, είμαστε διατεθειμένοι να δοκιμάσουμε καινούρια πράγματα, όπως συμπληρωματικές πρακτικές, ανατολικές θεραπείες και ολιστικές μεθόδους. Είναι η ολοένα και μεγαλύτερη συνειδητοποίηση ότι οι τελευταίες είναι σε θέση να συμπληρώσουν τις κλασικές μεθόδους και να λειτουργήσουν συνδυαστικά, υπερβαίνοντας τη λογική «άσπρου» και «μαύρου», τη λογική ότι μόνον η μία ή ή άλλη προσέγγιση είναι η σωστή.

Επίσης, οι εναλλακτικές πρακτικές αποτελούν τη γέφυρα που συνδέει το χώρο της υγείας με την έννοια της ευεξίας, ως εκείνης της φυσιολογικής κατάστασης που ο ανθρώπινος οργανισμός βρίσκεται σε ισορροπία. Η επίτευξη της ευεξίας, με τη σειρά της, συνδέεται κυρίως με το περιεχόμενο πρακτικών και τεχνικών υποστήριξης του σώματος και του πνεύματος, παραδοσιακών βοτάνων, φυσικών σκευασμάτων και βεβαίως των εναλλακτικών μορφών ιατρικής. Ο λόγος είναι ότι όλες οι πρακτικές αυτές βασίζονται ως επί το πλείστον σε προσεγγίσεις όπως αυτή της ανατολικής φιλοσοφίας και βεβαίως της αρχαίας ελληνικής και ιπποκράτειας ιατρικής, λογίζοντας τον άνθρωπο ως σύνολο (όχι ως επιμέρους συστήματα), λαμβάνοντας υπόψη την ισορροπία που χρειάζεται το σώμα, το μυαλό και το πνεύμα, και που είναι απαραίτητη συνθήκη για να υπάρχει ευεξία.

Παλαιότερα, οι εναλλακτικές πρακτικές βρίσκονταν στο περιθώριο της Δυτικής σκέψης. Όμως αυτό αλλάζει τις τελευταίες δεκαετίες και ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι, όπως αναφέραμε, τις επιλέγουν για να συμπληρώσουν -και όχι απαραίτητα να υποκαταστήσουν- τις κλασικές πρακτικές υγείας.

Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα πάνω από το 60% του πληθυσμού του πλανήτη (στοιχεία 2018) χρησιμοποιεί κάποιας μορφής εναλλακτική πρακτική ή θεραπεία, είτε αυτή καλύπτεται από το εκάστοτε εγχώριο νομοθετικό πλαίσιο είτε όχι. Η πιο πλήρης επίσημη καταγραφή παραμένει η Παγκόσμια Έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας του 2019, με στοιχεία από 179 κράτη-μέλη. Σε αυτήν, 170 κράτη, δηλαδή το 88% του συνόλου, αναγνώριζαν επίσημα τη χρήση παραδοσιακών και συμπληρωματικών πρακτικών μέσω πολιτικών, νόμων ή προγραμμάτων. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι ο πραγματικός αριθμός είναι μεγαλύτερος. Έως το 2018, 98 χώρες είχαν διαμορφώσει εθνική πολιτική για τον τομέα.

Από τότε η θεσμική αναγνώριση ενισχύθηκε σημαντικά:

  • Το 2022 ιδρύθηκε το Παγκόσμιο Κέντρο Παραδοσιακής Ιατρικής του ΠΟΥ.
  • Τον Μάιο του 2025, στην 78η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας, τα κράτη-μέλη υιοθέτησαν επίσημα τη Στρατηγική για την Παραδοσιακή Ιατρική 2025–2034. Η στρατηγική έχει τέσσερις στόχους: ενίσχυση των επιστημονικών τεκμηρίων, ασφάλεια και ρύθμιση, ένταξη στα συστήματα υγείας και αξιοποίηση σε πολλούς τομείς. worldhealthsummitwho
  • Τον Δεκέμβριο του 2025 πραγματοποιήθηκε στο Νέο Δελχί η δεύτερη Παγκόσμια Σύνοδος του ΠΟΥ για την Παραδοσιακή Ιατρική. Εκεί παρουσιάστηκε και ψηφιακή βιβλιοθήκη με περισσότερες από 1,6 εκατ. επιστημονικές εγγραφές για το θέμα.

Ευρώπη

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Kemppainen et al., 2017), περίπου το 26% του πληθυσμού χρησιμοποιούσαν εναλλακτικές ή συμπληρωματικές πρακτικές (στοιχεία 2014), με το μεγαλύτερο ποσοστό να παρατηρείται στη Γερμανία (39,5%), την Ελβετία (39,4%), την Αυστρία (35,5%) και τη Φινλανδία (35,3%). Οι πιο διαδεδομένες επιλογές των ενδιαφερόμενων είναι η ομοιοπαθητική, η οστεοπαθητική, η αγωγή με βότανα, ο βελονισμός και η ρεφλεξολογία. Οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους επιλέχθηκαν οι πρακτικές ήταν δερματικά προβλήματα (38,1%), μυοσκελετικοί πόνοι (38%), αλλεργίες (36,7%), πεπτικού τύπου προβλήματα (35,7%), πονοκέφαλος (34,1%), καθώς και διαβήτης (23,6%) και κατάθλιψη (30%).

Σε οικονομικούς όρους, εκτιμήσεις της αγοράς ανεβάζουν τον τζίρο της ευρωπαϊκής αγοράς στα 59,16 δισ. δολάρια το 2024. Τη μεγαλύτερη αγορά έχει η Γερμανία, με μερίδιο 19,8%, λόγω της μακράς παράδοσής της σε ομοιοπαθητική, φυτοθεραπεία και φυσιοθεραπευτικές προσεγγίσεις.

ΗΠΑ: διπλασιασμός σε μια εικοσαετία

Τα πιο αξιόπιστα δεδομένα για την Αμερική προέρχονται από την λεγόμενη εθνική έρευνα υγείας NHIS που διενεργεί το αμερικανικό CDC. Ανάλυση του αμερικανικού Εθνικού Κέντρου Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας (NCCIH), που δημοσιεύθηκε στο JAMA το 2024, έδειξε τα εξής:

  • Το 2002, το 19,2% των ενηλίκων χρησιμοποιούσε τουλάχιστον μία από επτά βασικές πρακτικές. Το 2022 το ποσοστό έφτασε το 36,7%.
  • Ο διαλογισμός ανέβηκε από 7,5% σε 17,3% και ήταν η πιο διαδεδομένη πρακτική το 2022. Η γιόγκα ανέβηκε από 5% σε 15,8%.
  • Ο βελονισμός, που καλύπτεται όλο και συχνότερα από ασφαλιστικά προγράμματα, αυξήθηκε από 1% σε 2,2%.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, 59 εκατομμύρια ενήλικοι και παιδιά έχουν χρησιμοποιήσει τουλάχιστον μια μορφή συμπληρωματικής θεραπείας, σύμφωνα με το αμερικανικό Εθνικό Κέντρο Στατιστικών Υγείας (NHSR 95/2016). Το 2012, οι προσωπικές δαπάνες για επισκέψεις σε εναλλακτικούς επαγγελματίες υγείας και για αγορά σχετικών υπηρεσιών ή προϊόντων ήταν περίπου 30 δισ. δολάρια, δηλαδή το 1,1% των συνολικών δαπανών υγείας στις ΗΠΑ (2,8 τρισ.)  και το 9,2% των συνολικών προσωπικών δαπανών (328,8 δισ.). Σε ό,τι αφορά τους λόγους της επίσκεψης στους εν λόγω επαγγελματίες, το 82% αφορούσαν στην αντιμετώπιση συγκεκριμένου θέματος υγείας.

Εναλλακτικές θεραπείες στα μεγάλα νοσοκομεία

Μεγάλα και αναγνωρισμένα πανεπιστημιακά νοσοκομεία και ερευνητικές κλινικές των ΗΠΑ, που ανήκουν στα 20 κορυφαία ιδρύματα στον κόσμο, έχουν εντάξει τις εναλλακτικές θεραπείες στις δραστηριότητές τους, πολύ συχνά περικλείοντάς τις υπό το γενικό όρο λειτουργική ή ολιστική ιατρική. Τα παραδείγματα είναι πολλά:

  • Το κορυφαίο νοσοκομείο των Ηνωμένων Πολιτειών, Mayo Clinic, ανάλογα με το παράρτημα, προσφέρει βελονισμό, αρωματοθεραπεία, μασάζ, συμβουλευτική για βότανα και συμπληρώματα, πρακτικές νου-σώματος και προγράμματα διαχείρισης στρες. Οι θεραπευτές μασάζ της είναι εκπαιδευμένοι σε τεχνικές όπως ο πιεσοβελονισμός, η ρεφλεξολογία και η κρανιοϊερή θεραπεία.
  • Το Duke Medical Center, στη Βόρεια Καρολίνα, προσφέρει διάφορες μορφές εναλλακτικής θεραπείας, όπως βελονισμό και βιοανάδραση, ενώ λειτουργεί πρόγραμμα λειτουργικής ιατρικής (συνδυασμός κλασικής και εναλλακτικής) από τα τέλη της δεκαετίας του ‘90.
  • To Cleveland Clinic, διαθέτει Κέντρο Ολοκληρωμένης Ιατρικής και Ιατρικής Τρόπου Ζωής. Περιλαμβάνει βελονισμό, χειροπρακτική, ολιστική ψυχοθεραπεία, μασάζ, διατροφή, κινεζική φυτοθεραπεία, ρέικι και γιόγκα. Το ίδιο το νοσοκομείο διευκρινίζει ότι οι γιατροί του κέντρου δεν αντικαθιστούν τον προσωπικό γιατρό ή τον ειδικό του ασθενούς, αλλά συνεργάζονται μαζί τους, με έμφαση στα χρόνια νοσήματα.
  • Το πανεπιστημιακό νοσοκομείο της Καλιφόρνια, στο Σαν Φρανσίσκο, διαθέτει το δικό του κέντρο Λειτουργικής Ιατρικής (UCSF Osher Center) που εφαρμόζει και ερευνά, μαζί με τις συμβατικές, και συμπληρωματικές πρακτικές, όπως αγιουρβέδα, χειροπρακτική, συμπεριφορική θεραπεία, θεραπευτικό μασάζ κ.ά., τόσο για συνολική ευεξία όσο και για την αντιμετώπιση παθήσεων όπως διαβήτης, άσθμα, οστεοαρθρίτιδα, υποστήριξη στην αντιμετώπιση καρκίνου κ.ά.
  • Το διάσημο νοσοκομείο Johns Hopkins διαθέτει το δικό του κέντρο Λειτουργικής Ιατρικής που δέχεται ασθενείς με «οποιοδήποτε είδος πάθησης ή συμπτωμάτων».

Αυστραλία

Στην Αυστραλία, εθνικά αντιπροσωπευτική έρευνα σε 2.019 ενήλικες (Steel et al., 2018) κατέγραψε τα εξής: το 63,1% είχε χρησιμοποιήσει κάποια συμπληρωματική πρακτική, το 36% είχε επισκεφθεί σχετικό επαγγελματία και το 52,8% είχε χρησιμοποιήσει κάποιο σκεύασμα ή πρακτική. Οι πιο συχνές επισκέψεις ήταν σε θεραπευτές μασάζ (20,7%), χειροπράκτες (12,6%) και δασκάλους γιόγκα (8,9%). Σχεδόν οι μισοί (47,8%) έπαιρναν συμπληρώματα βιταμινών ή μετάλλων, ενώ ο διαλογισμός και οι τεχνικές χαλάρωσης ήταν η συχνότερη πρακτική. Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η υψηλή χρήση παραμένει σταθερή διαχρονικά και αποτελεί καθιερωμένο κομμάτι της διαχείρισης της υγείας στον γενικό πληθυσμό.

Έρευνα του βασιλικού ιατρικού συλλόγου (RACGP, 2017) του 2017 έδειξε ότι 2 στους 3 χρησιμοποιούν κάποιας μορφής συμπληρωματική ή εναλλακτική πρακτική. Αυτή μπορεί να αφορά στην επίσκεψη σε κάποιον επαγγελματία ή τη χρήση συμπληρωμάτων ή πρακτικών αυτοβοήθειας/αυτοβελτίωσης. Το ποσοστό αυτό, ήτοι το 66%, υποδεικνύει, κατά την έρευνα, την ύπαρξη μιας ανεκπλήρωτης ανάγκης που δεν αφορά μόνο στη χρήση κάποιων παραδοσιακών μεθόδων. Να σημειωθεί ότι:

  • Tο 71% των ερωτηθέντων της έρευνας ανέφεραν ότι η επίσκεψη σε επαγγελματία εναλλακτικών πρακτικών τους βοήθησε πολύ.
  • Το 60% ανέφεραν ότι η πρακτική που ακολούθησαν βελτίωσε τα επίπεδα ευεξίας τους,
  • και το 27% ότι αντιμετώπισαν κάποιο είδος ασθένειας.
  • Ο βασικός λόγος επίσκεψης σε επαγγελματία εναλλακτικών πρακτικών, για το 52%, ήταν για την αντιμετώπιση χρόνιας κατάστασης.

Γιατί στρέφονται οι άνθρωποι στις εναλλακτικές

Κατά τη διευθύντρια του Παγκόσμιου Κέντρου Παραδοσιακής Ιατρικής του ΠΟΥ, Shyama Kuruvilla, η ζήτηση αυξάνεται για συγκεκριμένους λόγους: τα χρόνια νοσήματα, τις ανάγκες ψυχικής υγείας, τη διαχείριση του στρες και την αναζήτηση φροντίδας με νόημα. Πολλοί την προτιμούν επειδή είναι εξατομικευμένη και ολιστική και στηρίζει τη συνολική ευεξία, αντί να περιορίζεται στα συμπτώματα μιας συγκεκριμένης νόσου.

Η ιδέα δεν είναι καινούρια για εμάς. Η ιπποκράτεια ιατρική αντιμετώπιζε τον άνθρωπο ως ενιαίο σύνολο και την υγεία ως κατάσταση ισορροπίας. Αυτό που αλλάζει σήμερα είναι ότι η προσέγγιση αυτή ζητά θέση δίπλα στη σύγχρονη ιατρική, με όρους τεκμηρίωσης.

Πώς να τις αξιοποιήσουμε με ασφάλεια

  • Εάν ακολουθούμε φαρμακευτική αγωγή, δεν την παύουμε αυτοβούλως ή επειδή μας προέτρεψε κάποιος άλλος εκτός από το γιατρό μας.
  • Δεν παίρνουμε συμπληρώματα ή βότανα στα τυφλά, λόγω των αλληλεπιδράσεων που είναι πιθανό να έχουν με τα φάρμακα της αγωγής μας. Γι’ αυτό και θα πρέπει να ενημερώνουμε το γιατρό μας και ο επαγγελματίας υγείας που μας τα συστήνει να γνωρίζει καλά το ιστορικό και τη φαρμακευτική μας αγωγή.
  • Επιλέγουμε καταρτισμένους επαγγελματίες που διαθέτουν κλινικές γνώσεις, συνεργάζονται με γιατρούς και ενημερώνονται για τα νέα ερευνητικά δεδομένα.

ΠΗΓΕΣ:

  • Cleveland Clinic Wellness Treatments & Services
  • Complementary and Alternative Medicine Market Size, Share & Trends Analysis Report By Intervention (Botanical, Acupuncture, Mind, Body, Yoga), By Distribution (Direct Contact, E-training), And Segment Forecasts, 2019 – 2026. Grand View Research, 03/2019
  • von Conrady DM, Bonney A. Patterns of complementary and alternative medicine use and health literacy in general practice patients in urban and regional Australia. Australian Fam Physician. 2017;46:316–20.
  • Duke Innovative Pain Therapies
  • Duke Biofeedback Clinic
  • Johns Hopkins Integrative Medicine & Digestive Center
  • Mayo Clinic Integrative Medicine and Health Department
  • Nahin, R. et al., Expenditures on Complementary Health Approaches: United States, 2012, N. 95, June 22 2016, National Health Statistics Review. Διαθέσιμο στο: https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr095.pdf
  • University of California San Francisco, Osher Center
  • Μελέτη Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Complementary and Alternative Therapies for Patients Today and Tomorrow. ENVI 2017.
  • Kemppeinen L., et al., Use of complementary and alternative medicine in Europe: Health-related and sociodemographic determinants, Scandinavian Journal of Public Health, 2018; 46: 448–455.
  • Traditional medicine use is now a global reality: WHO, https://news.un.org/en/story/2025/12/1166563
  • Operationalizing the WHO Traditional Medicine Strategy
    https://www.worldhealthsummit.org/sessions/e7597a7b-a4f8-4dde-bb4b-bef5d46d8f9f
  • Lee EL, Richards N, Harrison J, Barnes J. Prevalence of Use of Traditional, Complementary and Alternative Medicine by the General Population: A Systematic Review of National Studies Published from 2010 to 2019. Drug Saf. 2022 Jul;45(7):713-735. doi: 10.1007/s40264-022-01189-w. Epub 2022 Jul 5. PMID: 35788539; PMCID: PMC9296440.
  • Use of Complementary Health Approaches for Pain by U.S. Adults Increased From 2002 to 2022
    https://www.nccih.nih.gov/research/research-results/use-of-complementary-health-approaches-for-pain-by-us-adults-increased-from-2002-to-2022

Print page